ForumKolejowe.pl :: Ogólnopolskie forum miłośników kolei :: Lokomotywy rodziny Traxx

przem710 · Posty: 2578 Skąd: Tczew

Historia lokomotyw rodziny Traxx

Protoplasta rodziny traxx, seria 146.
Po zjednoczeniu Niemiec, niemieckie koleje państwowe DB postanowiły zmodernizować swój tabor. W 1995 roku na niemieckich szlakach pojawiły się pierwsze nowoczesne elektrowozy serii 101 dla przewozów pasażerskich. Równocześnie przygotowywany był projekt nowej lokomotywy dla ruchu towarowego. Nowy elektrowóz oznaczono serią 145, posiadał układ osi Bo`Bo`, moc 4200 kW i prędkość maksymalną 140 km/h. Zmodyfikowaną wersję tej maszyny zamówiły również koleje duńskie DSB, były to lokomotywy (seria EG31) o układzie osi Co`Co` i były dostosowane do pracy w dwóch systemach zasilania (15kV/16,7Hz oraz 25kV/50Hz). Seria 145 była protoplastą całej obecnej rodziny Traxx. Elektrowozy 145 szybko zyskały na popularności, na ich zakupy zdecydowało się również kilku prywatnych operatorów w Niemczech(seria145CL) oraz Szwajcarii(seria Re 481). DB zmówiły 80 lokomotyw typu 145, a do operatorów prywatnych trafiło łącznie 23 maszyny.

Pierwszy przedstawiciel traxxów, seria 185 czyli Traxx AC1.
Po sukcesie lokomotywy serii 145 w 2001 roku rozpoczęto seryjną produkcje dwusystemowej wersji lokomotywy 145 oznaczonej jako 185. Pierwszy egzemplarz 185 001 oficjalnie zaprezentowano 11.07.2000 w Kassel. Seria 185 zapoczątkowała właściwą rodzinę Traxx, aczkolwiek początkowo lokomotywy serii 185 nie nosiły nazwy Traxx gdyż, pierwszy raz nazwy tej użyto podczas prezentacji pierwszego elektrowozu Re 484 001 dla SBB w maju 2004. Wówczas nazwa Traxx miała symbolizować nowoczesność. Pierwsze egzemplarze były oznaczone fabrycznie 185.1 do DB trafiło 200 maszyn tego typu maszyn (wersja F140 AC), lecz również operatorzy prywatni byli bardzo zainteresowani tą lokomotywą, a Bombardier zyskał nowe zamówienia. Nowe lokomotywy trafiły do takich operatorów jak MRCE Dispolok, ITL, Angel Trans. Narodowe koleje Szwajcarii SBB zamówiły również 35 maszyn typu traxx (F140 AC) gdzie otrzymały oznaczenie Re482, maszyny dostarczono w latach 2002-2003. Łącznie fabryki bombardiera opuściło 374 lokomotywy Traxx AC1.

Dalsza ewolucja Traxx 2
Doświadczenie zdobyte przy budowie wcześniejszych lokomotyw z rodziny Traxx pozwoliło wprowadzić modyfikację i zmodernizować lokomotywę. Nową wersją Traxxów zainteresowały się DB. Do serii 185 trafiło kolejnych 203 maszyny (185 201 do 185 403) oznaczonych fabrycznie185.2. Podobnie jak pierwsza wersja Traxx, zmodernizowane Traxxy również zyskiwały na popularności, szybko zasilając tabor nowych operatorów.

Jedziemy 160km/h, seria 146
W 2002 roku na życzenie DB rozwinięto konstrukcję serii 145 dostosowując ją do prędkości maksymalnej 160 km/h w ten sposób powstała maszyna serii 146 oznaczonej P160AC dla ruchu regionalnego, wizualnie wyróżnia się wyświetlaczem umieszczonym nad szybami czołowymi. Produkcję serii 146 prowadzono w trzech etapach. Pierwsza partia w ilości 30 (146 001 do 146 030) egzemplarzy wzorowana na serii 145. Druga partia była wzorowana na lokomotywach serii 185.1 (146 101 do 146 132), natomiast trzecia dostawa była oparta na konstrukcji lokomotywy 185.2 (146 201 146 247). DB nie były jednym odbiorcom szybkich Traxxów, zamówiła je również firma Metronom w ilości początkowo10 sztuk, łącznie do tego operatora trafiło 27 lokomotyw tego typu. Cztery sztuki serii 146 trafiły również do prywatnego operatora Veolia (wcześniej Connex). W 2008 roku podpisano umowę na dostawę 25 lokomotyw typu Traxx P160 AC2 dla kolei węgierskich MAV, pierwszą z zamówioną lokomotywę oficjalnie zaprezentowano 25.10.2010. Węgierskie Traxxy oznaczono serią 480.

Traxx Mulit-system podbija Europę, seria E186
Pomimo że sukcesywnie wymieniano tabor a seria 185 mogła pracować pod napięciami 15kV/16,7Hz AC oraz 25 kV/50Hz nadal brakowało nowoczesnych elektrowozów które mogły by opuszczać granice Niemiec. Mała część elektrowozów serii 185 mogła wjeżdżać do Francji, natomiast do komunikacji z Austrią służyły lokomotywy serii 182. Lokomotyw wielosystemowych brakowało również przewoźnikom prywatnym dlatego też w 2005 firma Angel Trans złożyła zmówienie na wielosystemowe traxxy MS. W ten sposób powstała seria E186 która oferowała budowę modułową, i w zależności od konfiguracji moża poruszać się po wielu krajach europy takich jak Niemcy, Dania, Austria, Francja, Szwajcaria, Holandia, Belgia, Węgry oraz Polska. Nowy Traxx2E w zależności od potrzeb może zostać wyposażony w dowolny pakiet urządzeń pracujący pod wybranym napięciem sieci trakcyjnej oraz dedykowany dla wybranego kraju pakiet zabezpieczeń. Dzięki temu rozwiązaniu można było rozwiązać problem komunikacji międzynarodowej. Lokomotywę produkuję się w róznych wersjach, wersja F140 DC to lokomotywy pracujące pod napięciem 3KV oznaczone serią E483. Elektrowozy tego typu pracują we Włoszech, Hiszpanii , Portugalii oraz w Polsce. Do grupy traxxów DC wliczana jest również typ P160 DC, który można spotkać tylko i włącznie w Polsce pracujący pod banderą Kolei Mazowieckich w ilości 11 sztuk oznaczonych pierwotnie E583, a obecnie EU47. Kolejną typem z nowej rodziny traxxów jest typ F140MS spotykany w krajach niemal całej europy. Do wspomnianej wcześniej firmy trafiło 35 maszyn serii E186, które maiły zapewnić sprawną obsługę korytarza rozpoczynającego się w krajach Beneluksu poprzez Niemcy, Austrię, Szwajcarię a kończącego się we Włoszech. Liczba nowych lokomotyw z pod znaku serii 186 bardzo szybko powiększała się, a największym ich odbiorcą jest firma Angel Trans Cargo (ATC) która zajmuję się leasingem wcześniej kupionych maszyn. W 2006 roku ATC zamówiła 10 maszyn (E186 126 do E186 135) w wersji zasilania 3kV DC oraz 15kV/16,7 Hz AC, maszyny te maiły rozpocząć ekspansje maszyn na Wschód do Polski i umożliwić sprawną komunikację z Niemcami. Sześć maszyn trafiło w pod koniec 2007 roku do PKP Cargo, są to E186 126 (EU43-001), E186 127 (EU43-002), E186 128 (EU43-003), E186 131 (EU43-004), E186 132 (EU43-005) oraz E186 134 (EU43-006). Pozostałe cztery lokomotywy trafiły do przewoźnika OHE.

Traxx DE, nowoczesna lokomotywa spalinowa.
Wersja spalinowa również zalicza się do rodziny Traxx2E, produkowana jest w trzech konfiguracjach. P160 DE to lokomotywy spalinowe zdolne rozwijać prędkość 160 km/h przeznaczone głównie do ruchu osobowego. Pojazdy te w niemczech oznaczone serią 246 pracują w dolnej Saksonii przy pociągach zmiennokierunkowych na niezelektryfikowanych szlakach. Zapotrzebowanie na takie lokomotywy w ilości 11 sztuk złożyła firma Metronom w 2005 roku dla obsługi pociągów kolei regionalnej LNVG. Prezentacja spalinowej wersji traksów obyła się podczas tragów Innotrans 2006 w Berlinie. Po serii testów planowa eksploatacja rozpoczęła się w grudniu 2007. Wersja towarowa Traxx DE, została pierwszy raz zmówiona przez przewoźnika CBRail w 2006, montaż lokomotywy ukończono w lipcu 2007 roku. Po półrocznych testach lokomotywa uzyskała dopuszczenie do ruchu i została przekazana do planowej eksploatacji. Spalinowóz oznaczono serią 285, CBRail odebrało 11 maszyn tego typu, kilka sztuk trafiło do firmy AKIEM który realizuje przewozy do Francji. Innym odbiorcą serii 285 jest polski przewoźnik Lotos kolej który zamówił w 2010 roku 10 lokomotyw.

Lokomotywy serii rodziny Traxx w Polsce.

Geneza
Próby wejścia PKP Cargo na rynek zachodni wiązały się z zakupem odpowiedniego taboru, który mógłby korzystać z dwóch napięć sieci trakcyjnej. Pierwsze próby pozyskania takich pojazdów były prowadzone pod koniec lat 90 kiedy to PKP zamówiło 8 lokomotyw typu 112E które nigdy nie weszły na stan państwowego przewoźnika. Kolejną próbę pozyskania taboru wielosystemowego podjęto w 2007 roku. Wówczas pierwszy raz w Polsce 20 marca zaprezentowano lokomotywę typu E186, już 22 listopada tego samego roku zarząd PKP Cargo podpisał umowę na leasing 6 dwusystemowych lokomotyw E186 z angielską firmą leasingową Angel Trans International. Nową lokomotywę oznaczono serią EU43.

Eksploatacja
Po raz pierwszy lokomotywa traxx E186 126 przybyła do polski w Lutym 2007 roku, przy okazji odbycia jazd homologacyjny na torze doświadczalny w Węglewie w dniach 12-25 lutego. Następnie lokomotywę testowano na odcinku Poznań-Konin oraz Poznań-Krzyż a także pod banderą CTL poprowadziła kilka testowych pociągów o masie 3200 ton na trasie Tarnowskie Góry – Bydgoszcz. Oficjalna prezentacja elektrowozu w Polsce odbyła się CNTK Warszawa w dniu 20.03.2007. Lokomotywę również w październiku 2007 prezentowano na targach Trako 2007. Natomiast już w Listopadzie 2007 roku PKP Cargo podpisało umowę na Lessing sześciu elektrowozów Traxx MS serii E186 od firmy Angel Trans. Już 6 grudnia pierwsze trzy elektrowozy (E186 127, 131 i 132) trafiły do lokomotywowni Poznań Franowo, gdzie otrzymały oznaczenie EU43. Maszyny zostały przeznaczone do obsługi pociągów międzynarodowych pomiędzy Polską a Niemcami, lecz początkowo plan pracy lokomotyw zakładał: Trzy lokomotywy pracowały przy pociągach TLK 7110/1613, 6112/1711 z Poznania do Warszawy oraz 1711/7110, 1717/7116 do Zielonej Góry. Jedna lokomotywa pracowała przy pociągu osobowym w relacji Poznań-Rzepin-Poznań 77021/70022. W ruchu towarowym zatrudniona była jedna lokomotywa obsługując pociąg z Poznania do Kostrzyna 78861/87760. Rezerwę stanowiła jedna lokomotywa, w takim planie pracy EU43 pracowały do 28.04.2008. Lokomotyw EU43 oficjalnie zaprezentowane zostały prze PKP Cargo dopiero 8 kwietnia 2008 w Warszawskich Odolanach, zaprezentowano również schemat malowania które będą posiadały wszystkie EU43. Obecnie lokomotywy EU43 pracują wyłącznie w ruchu pomiędzy Niemcami a Polską.

Poza PKP lokomotywami Traxx interesowali się również operatorzy prywatni, już w lutym 2009 roku na testach w polsce była maszyna E186 133 która realizowała pierwsze przewozy testowe dla Lotos Kolej. Pierwszy kurs na trasie Gdańsk Olszyna – Zduńska Wola Karsznice odbył się 9 lutego 2009. Przełom dla lokomotyw tego typu w Polsce nastąpił pod koniec 2009 roku, kiedy to Przewozy Regionalne oraz Lotos Kolej wyleasingowały po jednej lokomotywie do obsługi swoich pociągów. W przypadku PR była to lokomotywa E186 143 w okresie od listopada 2009 do marca 2010. Natomiast dla Lotosu była to lokomotywa E186-147 która rozpoczęła obsługę relacji Gdańsk Olszynka – Zduńska Wola Karsznice. W połowie stycznia do PR dołączyły dwie kolejne lokomotywy E186 (141, 145), można było je spotkać z pociągami InterRegio w relacjach Bydgoszcz – Warszawa, Bydgoszcz – Rzeszów oraz Rzeszów – Wrocław.15 Marca 2010 lokomotywy eksploatowane przez Przewozy Regionalne zasiliły szeregi spółki Lotos Kolej, wówczas liczba tych nowoczesnych elektrowozów w barwach Lotosu wynosiła 9 sztuk (E186 136,137,139,141,143,145,146,147,271) wszystkie leasingowane od firmy RailPool. W ciągu kolejnych miesięcy liczba lokomotyw traxx w barwach Lotosu systematycznie wzrastała, w sierpniu E186 272, w październiku E186 273 oraz w lutym 2011 trzy ostatnie Traxxy MS o numerach 274, 275, 276, wówczas liczba lokomotyw w posiadaniu Lotos Kolej wynosiła 14 sztuk. Traxxy MS to nie jedyne lokomotywy z rodziny Traxx eksploatowane przez Lotos Kolej, w szeregach spółki znajduje się jeszcze 6 nowych lokomotyw Traxx F140 DC które trafiły do Gdańska w dwóch dostawach 15 września 2011 trzy lokomotywy o numerach E483 251, 252, 253 oraz 30 listopada kolejne trzy o numeracji E483 254, 255, 256. Warto również wspomnieć że lokomotywy E483 dla Lotos Kolej nie były pierwszymi tego typu w Polsce. W listopadzie 2009 polski przewoźnik Pol-Miedź Trans zamówił dwa jednosystemowe lokomotywy serii F140 DC które trafiły do Polski pod koniec grudnia 2010 roku z oznaczeniami E483 201, E483 202. Wraz z dwiema lokomotywami dla PMT przybyła również pierwsza z 11 zamówionych w kwietniu 2010 roku lokomotyw typu P160 DC oznaczonej serią E583. W połowie stycznia 2011 rozpoczęły się testy lokomotyw na torze doświadczalnym w Węglewie, po których lokomotywy uzyskały dopuszczania do ruchu. Oficjalne przekazanie lokomotyw dla PMT nastąpiło 27 czerwca 2011 roku, rozpoczynając planową służbę lokomotyw. Natomiast oficjalne przekazanie lokomotyw dla Kolei Mazowieckich nastąpiło xx sierpnia 2011, a lokomotywy rozpoczęły planowa eksploatację pracują z piętrowymi wagonami bombardiera przy pociągach zmiennokierunkowych. Składy te głównie obsługują pociągi przyspieszone do Radomia, Siedlec, Płocka.

Najnowszą grupą lokomotyw z rodziny Traxx w Polsce jest jej odmiana spalinowa Traxx DE. Lokomotywy te zamówił w 2009 roku Lotos Kolej w licznie 10 szutk. Pierwszy raz oficjalnie zaprezentowano lokomotywę BR285 221 na targach kolejowych Innotrans 2010 w Berlinie. Lokomotywa przybyła do polski dopiero 10 kwietnia 2011 roku. Natomiast pierwsze służby tej serii odbyły się w lipcu 2011. Oprócz omówionych wyżej pojazdów w Polsce można spotkać jeszcze kilka lokomotyw. Maszyny przewoźnika ITL pojawiają się w Polsce są to maszyny o numerach E186 138 oraz E186 140, maszyny te pracują w ruch granicznym pomiędzy Polską a Niemcami. Innym polskim operatorem który używa lokomotyw typu Traxx jest Freightliner PL który od maja 2011 leasinguje swoje maszyny od firmy Angel Trains, o numerach 244, 245, 249. Od niedawna w obiegu pociągu Berlin-Warszawa-Express (BWE) pojawiają się leasingowane przez DB Traxxy o numerach 130, 135, 241, które prowadzę pociąg BWE wspólnie z polskimi EU44 na całej długości trasy Berlin-Warszawa-Berlin. Ostatnim przewoźnikiem do którego trafił traxxy jest Orlen KolTrans, umowę podpisano 7 grudnia 2011 roku a barwy Orlenu reprezentować będą maszyny E186 243 oraz E186 250.

Obecnie w Polsce pracuje około 30 lokomotyw typu Traxx F140 MS (EU43, E186), 11 maszyn F160 DC (EU47), 8 F140 DC (E483) oraz 10 F140 DE (BR285). Łącznie daje to liczbę 59 egzemplarzy, z czego połowa jest w służbie Lotos Kolej który jest polskim liderem w eksploatacji tych nowoczesnych elektrowozów.

Podsumowanie

Polska kolej po wielu latach zastoju rozpoczyna powolny proces modernizacji swojego taboru. Lokomotywy z rodziny traxx będą nieodłącznym czynnikiem w tym procesie. Liczba tych nowoczesnych lokomotyw powinna stopniowo wzrastać, a jak pokazuje obecne zainteresowanie tymi lokomotywami przyszłość w Polsce nie powinna być zagrożona, chociaż obecnie w ZNLE Gliwce powstał poważny konkurent w walce o prym na polskiej kolei. Która z platform będzie górą czas pokaże, na pewno bombardier dysponuje olbrzymim doświadczeniem które przełożyło się na sukces całej rodziny traxx nie tylko w Polsce a w niemal całej europie. Już dziś można powiedzieć że to zasłużone lokomotywy dla rozwoju kolei w Europie.

Budowa i parametry techniczne

Konstrukcja
Lokomotywy Traxx to pojazdy głównie o charakterystyce uniwersalnej, maszyna posiada dwa wózki o układzie osi Bo’Bo’, na wózkach osadzone są dwa napędy typu MITRAC 3600 N zawieszone systemem „za nos”. W skład napędu wchodzi przekładnia z zintegrowanym silnikiem asynchronicznym trójfazowego prądu przemiennego o częstotliwości 60 Hz. Moc silnika to 1428 kW, natomiast chodzenie odbywa się za pomocą powietrza które wtłaczane jest przez wentylatory indywidualne dla każdego silnika, powietrze zasysane jest przez otwory w dachu pojazdu. Na wózkach osadzone jest pudło lokomotywy za pomocą sprężyn śrubowych typu Flexifloat. Pudło to konstrukcja samonośna, składająca się z trzech części. Dwóch kabin maszynisty na końcach pojazdu oraz środkowego przedziału maszynowego. Konstrukcja pudła lokomotywy spełnia surowe normy w zakresie wytrzymałości i odkształceń podczas zderzeń, zapewnia to poprzeczna belka pod oknem kabiny oraz dwa narożne słupki. Całość może wytrzymać uderzenie o sile do 3MJ. Maszynownie również można podzielić na trzy części. W pierwszej sekcji podobnie jak w trzeciej sekcji urządzenia rozmieszczone są wzdłuż ścian. Ponadto znaleźć tam możemy, szafę niskiego napięcia (110V), szafę urządzeń pneumatycznych. W drugiej sekcji urządzenia zamontowane są w środkowej części lokomotywy, a korytarz przebiega wzdłuż lewej ściany pudła. W tej sekcji rozmieszczone są najważniejsze urządzenia dla pracy lokomotywy takie jak przedział wysokiego napięcia zabezpieczony drzwiami, dwa przekształtniki trakcyjne osobne dla każdego wózka, zbudowane w technologii IGBT. W ostatniej trzeciej części znajduje się system pożarowy oraz szafa urządzeń pomocniczych. Hamowanie lokomotywie zapewnia hamulec elektrodynamiczny, hamulec tarczowy oraz hamulec postojowy. Pierwszy typ hamulca jest podstawowym, reszta to hamulce dodatkowe. Napełnianie układu pneumatycznego odbywa się poprzez dwustopniową czterocylindrową sprężarkę tłokowa chodzoną cieczą o wydajności 2400 l/min przy 1750 obr./min. Sterowanie pojazdem możliwe jest za pomocą dwóch kabin, które spełniają najwyższe standardy ergonomii pracy maszynisty. Pulpit został zaprojektowany tak by uwzględniał aspekty pracy w ruchu międzynarodowym. Sterownie odbywa się za pomocą joysticków a praca poszczególnych urządzeń pokładowych wyświetlana jest za pomocą monitorów. Urządzenia takie jak transformator, skrzynie akumulatorów, sprężarka oraz zbiorniki powietrza zamontowane są na podwoziu lokomotywy. Odbiór energii elektrycznej odbywa się za pomocą pantografów, natomiast ich liczba i rodzaj jest zależna od przeznaczenia pojazdu. Lokomotywy z rodziny TRAXX charakteryzują się budowa modułową. Jest to bardzo nowoczesne rozwiązanie stosowane również u innych producentów lokomotyw. Technika ta pozwala na stosowanie tych samych podzespołów przy różnych typach lokomotywy, dzięki czemu procedura serwisowa jest znacznie uproszczona. Również przekształcenie lokomotywy dla przykładu Traxx F140DC na typ Traxx F140MS ogranicza się do montażu odpowiednich urządzeń w maszynowni oraz dodatkowych odbieraków prądu.

Serwis
Serwisowanie lokomotywy odbywa się w oparciu o przebieg kilometrów podobnie w innych pojazdach kolejowych. Cykl naprawczy lokomotywy podzielony jest na sześć rodzajów napraw IR, I1, I2, I3, I4, I5. Poszczególne naprawy muszą zostać wykonane po przejechaniu limitów kilometrów IR-15 tys. km, I1-30 tys. km, I2-75 tys. km, I3-150 tys. I4-300 tys. km, I5-600 tys. km, oraz naprawa rewizyjna po przejechaniu 1 200 000 km.

Systemy zabezpieczeń pociągu
W zależności od przeznaczenia lokomotywa może zostać wyposażona w dowolny system zabezpieczeń. Traxx F140 MS może zostać standardowo wyposażony w jeden z trzech wariantów lub wariant niestandardowy określony przez zamawiającego.

Wariant	D-A-CH-I-NL	D-A-B-NL	D-A-PL
Kraje	Niemcy, Austria, Szwajcaria, Włochy, Holandia	Niemcy, Austria, Belgia, Holandia	Niemcy, Austria, Polska
Systemy zabezpieczeń	PZB, LBZ, ZUB262ct, Signum, SCMT, ETCS, ATB-EB	PZB, LZB, ATB-EG, Memor, ETCS	PZB, LZB, SHP

Dane techniczne

Typ	AC	MS	DC	DE
Układ osi	Bo'Bo'	Bo'Bo'	Bo'Bo'	Bo'Bo'
Masa służbowa [t]	84	od 85 do 88	84	84
Długość [mm]	18900	18900	18900	18900
Szerokość [mm]	2978	2978	2978	2978
Wysokość [mm]	3845	3845	3845	4264
Rozstaw osi [mm]	2600	2600	2600	2600
Rozstaw wirtualnych czopów skrętu [mm]	10440	10440	10440	10440
Baza wózka [mm]	2600	2600	2600	2600
Średnica koła (min/max) [mm]	1250/1170	1250/1170	1250/1170	1250/1170
Zasilanie	15kV/16,7Hz AC; 25kV/50Hz AC	15kV/16,7Hz AC; 25kV/50Hz AC; 3kV DC; 1,5kV DC	3kV DC	Silnik spalinowy z przekładnią elektryczną
Moc pod zasilaniem AC [kW]	5600	5600	-	-
Moc pod zasilaniem 3kV DC [kW]	-	5600	-	-
Moc pod zasilaniem 1,5kV [kW]	-	4000	-	-
Moc silnika spalinowego [kW]	-	-	-	2200/2400
Siła pociągowa [kN]	300	300	300	300
Siła hamowania elektrodynamicznego	240	240	240	240
Prędkość maksymalna	140/160	140/160	140/160	140/160

Bibliografia
-Strona internetowa www.railcolor.com
-Ryszard Rusak, „Testy lokomotywy E186 w Polsce”, Świat kolei 4/2007
-Marek Rabsztyn, „Pokaz lokomotywy typu TRAXX, serii E186 w CNTK Warszawa”, Świat kolei 5/2007
-Paweł Terczyński, „Lokomotywy E186 i E189 w Polsce”, Świat kolei 4/2010
-Andrzej Etmanowicz „Lokomotywy serii EU43 na PKP”, Koleje małe i duże 2-3/2008
-Konrad Gawłowski „Lokomotywa wielosystemowa typu E186 serii EU43”, Technika transportu szynowego 1-2/2008
-1000 Lokomotyw, Klaus Eckert i Torsten Berndt, Polskie wydanie firma księgarska Jacek I Krzystof Olesiejuk, 2007
-Materiały reklamowe Bombardier Transportation
-Notatki własne